Maaş Haczi Kesintisinde Yasal Sınırlar ve İtiraz Yolları
Hakkınızda icra takibi başladıysa ve işvereninize maaş haczi yazısı gittiyse akla ilk gelen soru şudur: maaşımın ne kadarı kesilebilir? Bu konuda internette dolaşan "maaşın sadece dörtte biri kesilir" bilgisi eksik ve yanıltıcıdır. Bu yazıda İcra ve İflas Kanunu'nun maaş haczine ilişkin hükmünü, kesintinin nasıl belirlendiğini, birden fazla icra dosyası olduğunda ne olacağını ve hukuka aykırı kesintiye karşı başvuru yollarını anlatıyoruz.
Maaş haczi nasıl yapılır?
Alacaklı, icra takibi kesinleştikten sonra icra dairesinden borçlunun çalıştığı işyerine maaş haczi yazısı gönderilmesini ister. İşveren; haczin uygulandığını ve borçlunun maaş tutarını en geç bir hafta içinde icra dairesine bildirmek, borç bitinceye kadar belirlenen miktarı maaştan kesip icra dairesine göndermekle yükümlüdür (İİK m.355). Yükümlülüğe uymayan işverenin kesmediği para, ayrıca mahkemeden karar alınmasına gerek kalmadan işverenden tahsil edilebilir (İİK m.356). Bu nedenle işverenler haciz yazısını genellikle titizlikle uygular.
Maaşın ne kadarı haczedilebilir? Yaygın yanlış
İİK m.83'e göre maaşlar, tahsisatlar ve her nevi ücretler, borçlunun ve ailesinin geçinmesi için icra memurunca lüzumlu olarak takdir edilen miktar çıkarıldıktan sonra haczedilebilir. Kanun devamında şunu söyler: haczolunacak miktar, maaşın dörtte birinden az olamaz.
Yani dörtte bir, kesintinin üst sınırı değil, alt sınırıdır. İcra müdürlüğü borçlunun ve ailesinin geçim ihtiyacını belirleyip bunu çıkardıktan sonra kalan kısımdan kesinti yapar; ancak kesinti hiçbir zaman maaşın dörtte birinin altına düşmez. Pratikte kesinti oranı, borçlunun maaşına, aile durumuna ve bakmakla yükümlü olduğu kişilere göre belirlenir. Bu nedenle "sadece dörtte biri kesilir" demek doğru değildir; her dosyada geçim indirimi ayrıca hesaplanır.
Hangi gelirler kapsanır?
- Maaş, tahsisat ve her nevi ücretler: Fazla mesai ve prim gibi ücret niteliğindeki ödemeler de bu kapsamda değerlendirilir.
- İkramiye ve benzeri ödemeler: Ödemenin niteliğine göre haczedilebilirliği farklı değerlendirilebilir.
- Emekli aylığı: SGK'dan bağlanan gelir, aylık ve ödenekler, Kurumun prim alacakları ile nafaka borçları dışında haczedilemez. Borçlunun muvafakati yoksa icra müdürü bu yöndeki haciz talebini reddeder (5510 m.93).
- Nafaka: Nafaka alacağı için yapılan haczin kuralları farklı işler; bu konuda mutlaka bir avukata danışın.
Örnek hesap: kesinti nasıl bulunur?
Aşağıdaki rakamlar yalnızca mantığı göstermek için uydurulmuş bir örnektir; gerçek kesinti her dosyada icra müdürlüğünün takdirine göre belirlenir.
- Maaş 40.000 TL, icra müdürünün borçlu ve ailesinin geçimi için lüzumlu gördüğü miktar 28.000 TL ise: geriye kalan 12.000 TL haczedilebilir. Bu tutar maaşın dörtte birinden (10.000 TL) az olmadığı için kesinti 12.000 TL olur.
- Aynı maaşta geçim için lüzumlu görülen miktar 31.000 TL ise: geriye 9.000 TL kalır; ancak haczolunacak miktar maaşın dörtte birinden az olamayacağı için kesinti en az 10.000 TL olur.
Bu örnekten görüldüğü gibi dörtte bir bir tavan değil, taban uygulamadır. Aile durumunuz, bakmakla yükümlü olduğunuz kişiler ve giderleriniz geçim payının belirlenmesinde etkilidir; bunları belgeyle icra müdürlüğüne bildirmeniz kesintiyi etkileyebilir.
Birden fazla icra dosyası varsa
Aynı kişi hakkında birden fazla haciz varsa kesinti sıraya konur. Sırada önde olan haczin kesintisi bitmedikçe sonraki haciz için kesintiye geçilemez (İİK m.83). Yani işveren aynı anda her dosya için ayrı ayrı kesinti yapmaz; önce sıradaki dosyanın borcu tamamlanır, sonra bir sonrakine geçilir. Borçlu bu nedenle haciz sırasını ve kendi dosyalarının hangi aşamada olduğunu UYAP üzerinden takip etmelidir.
Banka hesabındaki maaş ve bloke
Sık yapılan bir karışıklık: maaşın işverenden kesilmesi ile maaşın yattığı banka hesabına haciz konulması farklı şeylerdir. Hesabınıza bloke konulduysa, hesaptaki paranın maaş niteliği taşıyıp taşımadığı ve haczedilemez kısmın bulunup bulunmadığı icra mahkemesinde değerlendirilir. Hesabınızın tamamına bloke konulduğunda geçiminiz için gerekli tutarın serbest bırakılmasını icra mahkemesinden talep edebilirsiniz. Bu başvuruda süreler önemli olduğundan hemen harekete geçin.
Hukuka aykırı kesintiye karşı ne yapılır?
- Belgeleri toplayın. Maaş bordrosu, banka ekstresi, işverenin icra dairesine yazdığı yazı, haciz müzekkeresi.
- İcra dosyasını inceleyin. UYAP'tan dosya borcunu, hangi dosyalardan kesinti yapıldığını ve haciz sırasını görün.
- İcra mahkemesine şikayet. İcra dairesinin işlemi kanuna aykırıysa ya da hadiseye uygun değilse, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikayet edilebilir. Bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz yere sürüncemede bırakılmasından dolayı ise her zaman şikayet edilebilir (İİK m.16). Haczedilemeyen malın haczedilmesi gibi bazı hallerde şikayetin süresiz yapılabileceği yönünde yargı kararları da bulunur; ancak süreye güvenmeyin, yedi gün içinde başvurmak en güvenli yoldur.
- Borca itiraz. Borcun hiç olmadığını veya miktarını yanlış bulduğunuz durumlarda, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edin (İİK m.62). Süre kaçarsa borç kesinleşir ve haciz yolu açılır.
- Uzlaşma ve taksit. Alacaklıyla yazılı bir ödeme planı yapılabilir. Anlaşmada haczin ne zaman kaldırılacağı açıkça yazılmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Ödeme emrine yedi günlük süre içinde itiraz etmemek.
- İşverenle "maaşın bir kısmını elden verelim" diye anlaşmak. Bu hem sigortasız çalışma riski doğurur hem de haciz kaçırma olarak yorumlanabilir.
- Maaşı başkasının hesabına yatırtmak veya hesabı başkasına devretmek.
- İcra dosyasını hiç takip etmemek ve borcun faizle büyümesine izin vermek.
- Haciz yazısını almış işverenin maaşı hesaplayışını hiç kontrol etmemek.
Sık sorulan sorular
Maaşımın tamamına bloke konuldu, bu yasal mı?
Maaşın tamamının haczi kural olarak mümkün değildir; borçlunun ve ailesinin geçimi için gerekli kısım korunur. Hesaba bloke konulduysa icra mahkemesine başvurarak haczedilemeyecek kısmın serbest bırakılmasını isteyebilirsiniz. Başvuruyu geciktirmeyin.
İki icra dosyam var, kesinti ikiye katlanır mı?
Hayır. Kesinti sıraya girer; önde olan dosyanın borcu bitmeden sonrakine geçilmez.
İşten ayrılırsam haciz sona erer mi?
Hayır. İşveren, işten ayrılışı icra dairesine bildirmekle yükümlüdür. Haciz yeni işyerine yazılan yeni müzekkereyle devam edebilir.
İşverenim haciz yazısını uygulamazsa ne olur?
Kesmediği para ayrıca karar alınmasına gerek olmadan işverenden tahsil edilebilir. Üstelik uygulamama sebebiyle işveren hakkında ayrıca sorumluluk doğabilir.
İlgili sayfalar
İcra ve alacak konularında Gebze ve Çayırova sayfalarımıza, işçi alacakları için haklı fesih ve kıdem tazminatı rehberimize bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Süreler hak kaybına yol açabileceği için somut durumunuz için bir avukata başvurunuz.
Bu konuda durumunuzu bize iletebilirsiniz
Yazın, sesli anlatın ya da evrakınızı gönderin; size dönüş yapalım.
Mesaj veya Ses GönderinBu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş niteliği taşımaz.